{"id":4006,"date":"2024-09-09T22:13:18","date_gmt":"2024-09-09T22:13:18","guid":{"rendered":"https:\/\/viamola.com\/?p=4006"},"modified":"2024-09-22T12:17:20","modified_gmt":"2024-09-22T12:17:20","slug":"kuresel-plastik-kirlilik-sorununa-dair-cozumler-bm-bu-isin-neresinde","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/viamola.com\/en\/blog\/kuresel-plastik-kirlilik-sorununa-dair-cozumler-bm-bu-isin-neresinde\/","title":{"rendered":"K\u00fcresel plastik kirlilik sorununa dair \u00e7\u00f6z\u00fcmler: BM bu i\u015fin neresinde?"},"content":{"rendered":"

Plastikler, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonra b\u00fcy\u00fck miktarlarda \u00fcretilmeye ba\u015fland\u0131 ve o zamandan beri plastik kirlili\u011fi insanl\u0131\u011f\u0131n kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu en ciddi tehditlerden biri haline geldi. 2015 y\u0131l\u0131na kadar \u00fcretilen t\u00fcm plasti\u011fin %60\u2019\u0131 plastik at\u0131k haline geldi ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda da plastik at\u0131k her yerde bulunuyor diyebiliriz \u2013 havada, toprakta, tatl\u0131 suda ve denizde.<\/span><\/p>\r\n\r\n

Plastik kirlili\u011fi ne kadar yayg\u0131n?<\/span><\/h2>\r\n

Plastik, \u00f6zellikle d\u00fcnya okyanuslar\u0131nda \u00f6nemli bir kirlilik kayna\u011f\u0131. 1950 ile 2022 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda \u00fcretilen t\u00fcm plasti\u011fin yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 76\u2019s\u0131 at\u0131k haline geldi ve \u00e7o\u011funlu\u011fu \u00e7\u00f6pl\u00fcklere veya deniz ortamlar\u0131na at\u0131ld\u0131. Baz\u0131 plastik t\u00fcrleri geri d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclebiliyor ancak \u00e7o\u011fu, kalite plasti\u011fin kullan\u0131lamaz hale geldi\u011fi nokta d\u00fc\u015fene kadar yaln\u0131zca birka\u00e7 kez geri d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclebilme \u015fans\u0131na sahip.<\/span><\/p>\r\n\r\n

Plastik kirlili\u011finin biyolojik \u00e7e\u015fitlilik ve insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerindeki etkileri<\/span><\/h2>\r\n

Plastik kirlili\u011finin okyanus ekosistemleri, g\u0131da kaynaklar\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ve insanlar\u0131n ge\u00e7im kaynaklar\u0131 \u00fczerinde son derece olumsuz etkileri vard\u0131r.<\/span><\/p>\r\n

Mikroskobik zooplanktondan en b\u00fcy\u00fck deniz memelilerine kadar neredeyse tamam\u0131 ya\u015famlar\u0131 boyunca plastik at\u0131klarla temas edecek olan deniz t\u00fcrleri i\u00e7in en yayg\u0131n tehlike plastiklerin yutulmas\u0131d\u0131r. Plastik halatlara, misinalara ve at\u0131lan olta tak\u0131mlar\u0131na dolanma durumu her t\u00fcrl\u00fc deniz hayvan\u0131n\u0131 yaralar ve \u00f6ld\u00fcr\u00fcr; besin zincirinin her a\u015famas\u0131nda yutulmas\u0131 \u00f6l\u00fcmlere neden olabilir veya beslenme, b\u00fcy\u00fcme, davran\u0131\u015f ve \u00fcreme dahil olmak \u00fczere fizyolojik i\u015flevler \u00fczerinde b\u00fcy\u00fck etkilere neden olabilir.<\/span><\/p>\r\n

Aral\u0131k 2022\u2019de B\u00fcy\u00fck Britanya Kraliyet \u0130statistik Kurumu, \u015fimdiye kadar yap\u0131lm\u0131\u015f t\u00fcm plasti\u011fin yaln\u0131zca yakla\u015f\u0131k y\u00fczde dokuzunun muhtemelen geri d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc ger\u00e7e\u011fini y\u0131l\u0131n istatisti\u011fi adland\u0131rd\u0131.<\/span><\/p>\r\n

\u00c7o\u011fu fosil yak\u0131tlardan elde edilen plastik \u00fcretimi de karbon emisyonlar\u0131na ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine katk\u0131da bulunuyor. Birle\u015fmi\u015f Milletler, plastik ya\u015fam d\u00f6ng\u00fcs\u00fcyle ili\u015fkili sera gaz\u0131 emisyonlar\u0131n\u0131n, bug\u00fcn y\u00fczde 3 olan k\u00fcresel karbon emisyonlar\u0131n\u0131n 2050 y\u0131l\u0131na kadar y\u00fczde 15\u2019ini olu\u015fturaca\u011f\u0131n\u0131 tahmin ediyor.<\/span><\/p>\r\n\r\n

Peki Birle\u015fmi\u015f Milletler’in k\u00fcresel plastik kirlili\u011fi \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc olarak neler yap\u0131yor?<\/span><\/h2>\r\n

BM \u00c7evre Meclisi (UNEA) taraf\u0131ndan kabul edilen Plastik Kirlili\u011fin Sonu Karar\u0131 [PDF], BM \u00fcyelerinin k\u00fcresel plastik at\u0131\u011f\u0131 \u00f6nlemek ve azaltmak i\u00e7in bir anla\u015fmay\u0131 m\u00fczakere etmeleri i\u00e7in diplomatik bir \u00e7er\u00e7eve ve zaman \u00e7izelgesi belirliyor. UNEA Ba\u015fkan\u0131 Espen Barth Eide, Mart 2022\u2019de oybirli\u011fiyle kabul edilen karar\u0131, Paris \u0130klim Anla\u015fmas\u0131\u2019ndan bu yana \u00e7evre konusundaki en \u00f6nemli uluslararas\u0131 anla\u015fma olarak nitelendirdi.<\/span><\/p>\r\n

BM \u00c7evre Program\u0131\u2019n\u0131n Temiz Denizler Kampanyas\u0131 ve 2020 D\u00fcnya Ticaret \u00d6rg\u00fct\u00fc\u2019n\u00fcn (WTO) plastikler i\u00e7in d\u00f6ng\u00fcsel bir ekonomiyi (\u00fcr\u00fcnlerin hi\u00e7bir at\u0131k \u00fcretmeyecek \u015fekilde yeniden kullan\u0131lmak \u00fczere tasarland\u0131\u011f\u0131 bir sistem) te\u015fvik etmeye y\u00f6nelik giri\u015fimi de dahil olmak \u00fczere ba\u015fka k\u00fcresel giri\u015fimler ba\u015flat\u0131ld\u0131. Ancak bunlar\u0131n plastik at\u0131k \u00fczerindeki etkileri s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Temiz Denizler Kampanyas\u0131, \u00fclkelerin taahh\u00fct seviyelerine karar vermelerine izin veriyor ve DT\u00d6 giri\u015fimi, \u00fcyelerin plastik verileri ve daha fazla teknoloji payla\u015f\u0131m\u0131 konusunda daha fazla \u015feffafl\u0131k talep etmesi nedeniyle yava\u015f ilerliyor.<\/span><\/p>\r\n\r\n

Plastik kirlili\u011fi konusu neden \u00f6nemli?<\/span><\/h2>\r\n

Plasti\u011fi modern t\u00fcketicili\u011fin dayanak noktas\u0131 haline getiren ayn\u0131 dayanak noktas\u0131, onlar\u0131 do\u011fan\u0131n par\u00e7alanmas\u0131n\u0131 da son derece zorla\u015ft\u0131r\u0131yor. Plastik at\u0131k, deniz ya\u015fam\u0131 i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir tehdittir ve yutulmas\u0131, dolanmas\u0131 veya \u00e7izilmesi sonucu zarar g\u00f6rebilir. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar ayr\u0131ca t\u00fcketilen mikroplastiklerdeki (tipik olarak be\u015f milimetreden k\u0131sa plastik par\u00e7alar\u0131) kimyasallar\u0131n insan v\u00fccudunda birikip kanser gibi hastal\u0131klara neden olabilece\u011finden endi\u015fe ediyor.<\/span><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Plastikler, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonra b\u00fcy\u00fck miktarlarda \u00fcretilmeye ba\u015fland\u0131 ve o zamandan beri plastik kirlili\u011fi insanl\u0131\u011f\u0131n kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu en ciddi tehditlerden biri haline geldi. 2015 y\u0131l\u0131na kadar \u00fcretilen t\u00fcm plasti\u011fin %60\u2019\u0131 plastik at\u0131k haline geldi ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda da…","protected":false},"author":2,"featured_media":4052,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":["post-4006","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blog"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/viamola.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4006","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/viamola.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/viamola.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/viamola.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/viamola.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4006"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/viamola.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4006\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4008,"href":"http:\/\/viamola.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4006\/revisions\/4008"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/viamola.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4052"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/viamola.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4006"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/viamola.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4006"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/viamola.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4006"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}